الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )

325

أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )

سبحان اللّه ! سه انگشت قطع كند 30 شتر ، ولى 4 انگشت 20 شتر ؟ اين سخن در عراق به ما مىرسيد و ما از گويندگان آن تبرى مىجستيم و مىگفتيم : گويندهء اين سخن شيطان است . امام فرمود : اى ابان ! ساكت باش اين حكم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است . همانا زن تا ثلث ديه با مرد برابرى مىكند و وقتى به ثلث رسيد ديه زن برمىگردد و نصف ديهء مرد مىگردد . اى ابان ! تو قياس كردى و دين اگر به قياس اخذ شود نابود مىگردد . ملاحظه مىكنيد كه در اينجا اولويت از خود خطاب فهميده نمىشود چون خطابى نبوده كه به مفهوم موافقت اين دلالت را داشته باشد و لكن ابان پيش خود محاسبه كرده كه على القاعده ديه به تعداد قطع اصابع مضاعف مىشود و بالاتر مىرود لذا با خود گفته يكى 10 تا و 2 تا 20 و سه تا 30 پس اگر 4 تا شد بايد چهل شتر باشد چون چهار تا همان سه انگشت را دارد با زيادى پس بايد ديه بيشتر باشد غافل از اينكه حكم شرعى غير از اين است و آن اينكه ديه زن از ثلث كه گذشت نصف ديه مرد است حال كل ديه 100 شتر ثلث آن 33 و اندى مىشود و ديه زن تا اين مقدار با ديه مرد برابر است ، ولى از اين مقدار به بالاتر نصف مىشود و اين همان قياس و اولويت ظنيه است كه اعتبارى ندارد چون احكام اللّه تابع ملاكات عقل و فهم ما نيست . تنبيه : استحسان و مصالح مرسله و سدّ ذرايع در باب هشتم از ابواب مباحث حجت به چهار منبع از منابع اجتهاد در نزد اهل سنّت اشاره گرديده است : 1 . قياس ، 2 . استحسان ، 3 . مصالح مرسله ، 4 . سد ذرايع . تا به حالا تفصيلا دربارهء منبع اول سخن گفته شد ، اينك به‌طور فشرده دربارهء سه منبع ديگر سخن مىگوييم . استحسان : اين منبع مورد قبول حنيفه و مالكيه و حنابله است و در مقابل اين‌ها